We sluiten de reeks over Porto en de Douro af door verder in te zoomen op twee iconische porto/wijnhuizen in de regio. We praten je eerst bij over het belang van Niepoort Vinhos vandaag en als toetje reizen we ook nog even naar één van de meest bijzondere plekken in Douro: Quinta do Vale Meão.
Niepoort in de 21ste eeuw
Vandaag wordt het bedrijf geleid door Dirk Niepoort, de vijfde generatie van de familie. Zijn belang kan nauwelijks overschat worden. Tot 1990 had het bedrijf enkel porto gemaakt maar Dirk wou ook niet-versterkte wijnen maken. Hij was niet de eerste in de Douro om dat terug te doen na 200 jaar van uitsluitend portoproductie, maar hij bracht met zijn visie en ruimdenkendheid wel alles in een stroomversnelling.
Hij had meteen begrepen dat goede Dourowijn niet per se van dezelfde wijngaarden kon komen als waar de beste porto’s vandaan kwamen. Portodruiven moeten zon zien om concentratie op te bouwen terwijl een witte en rode wijn vooral het evenwicht tussen zuur en suiker moet bewaren. In het warme klimaat van de Douro betekent dat ‘oplossingen voor de warmte’ zoeken. Dirk ging als eerste aan de slag met wijngaarden in hoger gelegen en dus koelere delen van de vallei.
Hij omarmde ook nadrukkelijk het patrimonium van de Douro. Terwijl overal in de wereld de diversiteit aan rassen in de wijngaarden werd ingeruild voor ‘efficiëntere’ monocultuur, bleven in Douro heel veel oude aanplanten bewaard. Dirk Niepoort zag alleen maar voordelen.
Boven de 30 jaar oud geeft een wijnstok veel minder druiven maar de kwaliteit is veel beter. De stokken zijn ook veel resistenter tegen moeilijke weersomstandigheden. De wortels zitten diep en hebben langer toegang tot water.
De oude wijngaarden in de Douro zijn ook gemengde aanplanten. Er staat niet 1 druivenras, maar tot 30 verschillende rassen staan door mekaar. Dat blijkt een uitstekende basis om evenwichtige wijnen te maken, ook in tijden van klimaatverandering.
‘field blend’, ‘complantation’, gezond boerenverstand
Gemengde aanplant, waarbij veel verschillende druivenrassen of veel verschillende klonen van hetzelfde ras door mekaar geplant staan, kent vandaag een stevige heropleving. Tot 100 jaar geleden was het gewoon de norm. Boeren wilden liefst elk jaar een oogstopbrengst. Om zoveel mogelijk te anticiperen op de grillen van de natuur werd daarom gekozen voor diversiteit: als je veel verschillende rassen door mekaar plant, heb je de grootste zekerheid op een oogst. Het ene ras kan beter tegen warmte en droogte, het andere tegen nat. Sommige rassen zijn gevoelig voor de ene ziekte maar minder voor de andere. Door alles door mekaar te planten was men ongeacht de weersomstandigheden zeker van een oogst. Dat was geen wetenschap maar gezond boerenverstand.
In de tweede helft van de 20ste eeuw ging die werkwijze haast overal op de schop wegens niet praktisch. Alleen al de verschillende rijpingscurves van al die rassen maakt de gemengde aanplanten zeer arbeidsintensief.
De technologische ontwikkelingen van de 20ste eeuw lieten wijnmakers bovendien geloven dat monocultuur in combinatie met meststoffen en pesticiden de perfecte oplossing was. Gemengde aanplanten werden weggerationaliseerd.
Vandaag zien we een omgekeerde beweging. De klimaatveranderingen hebben een enorme impact op de wijnbouw. Plots moet men bij druiven die vroeger met moeite rijp werden, waakzaam zijn voor overdreven rijpe druiven. En dan blijkt die gemengde aanplant terug een goed idee. Als de Chardonnay te rijp wordt, kan Aligoté bijspringen met z’n zuren, om maar één voorbeeld te geven.
Overal ter wereld zien we daarom wijnmakers teruggrijpen naar de oude gewoontes.
En als we het over patrimonium hebben: In een krimpende portomarkt probeert Niepoort vooral niet het kind met het badwater weg te gooien. Hij blijft de traditie van porto omarmen. Waar tot in de jaren 1990 nagenoeg de volledige aanplant in de Douro voor porto bestemd was, wordt nu de helft gebruikt voor niet-versterkte wijn. Veel portohuizen zien porto niet langer als een prioriteit.
Dat is bij Niepoort helemaal anders. Hoe belangrijk en uitgebreid het wijngamma ook geworden is, porto blijft evenveel aandacht krijgen. Wel wordt constant gezocht hoe het zoete aspect van porto niet de bovenhand haalt. Porto van Niepoort probeert droger en frisser te zijn en dat weet een nieuw publiek absoluut te bekoren.
Quinta do Vale Meão was eind 19de eeuw het sluitstuk van het werk van Dona Antónia Adelaide Ferreira. Haar nazaten doen haar erfenis vandaag nog alle eer aan.
Dona Antónia kreeg midden de 19de eeuw de leiding over het zieltogende portohuis van haar familie. Ze zou het omvormen tot één van de machtigste producenten en met voorsprong de grootste grondbezitter in de regio worden. De lijst van domeinen die ze tijdens haar carrière voor de familie Ferreira wist te verwerven is ronduit verbluffend. Vargellas, Vallado, Vesuvio, het zijn maar enkele van de ruim 20 quintas die ze aankochten en die in de 20ste eeuw wereldfaam zouden verwerven bij portoliefhebbers.
In één moeite wierp ze zich ook op als de grote mecenas in de streek, onder meer door het bouwen van scholen, parken en andere faciliteiten voor de lokale bevolking.
In 1877 kocht Dona Antonia zo ook 300ha grond van de gemeente Vila Nova de Foz Cõa in de Douro Superior. Haar ambitie was om er van nul een modelwijngaard op te bouwen. Het project werd pas 1 jaar voor haar dood in 1896 voltooid, maar zo werd Quinta do Vale Meão geboren en zou tot op heden in handen blijven van de nazaten van Dona Antonia.
Van Barca Velha tot Vale Meão, al meer dan 65 jaar uitmuntendheid
Tijdens de late jaren 1940 wist de dan wijnmaker van het portohuis Ferreira, Fernando Nicolau de Almeida, zijn werkgever te overtuigen om in de Douro een wijn te maken geïnspireerd op de grote Châteaux die hij in Bordeaux had bezocht. Het hielp dat hij getrouwd was met één van de dochters van de familie Ferreira en zo kon Nicolau de Almeida zijn droom najagen om dé grote Portugese icoonwijn te creëren.
In 1952 ontstond aldus op Quinta do Vale Meão een wijn die genoemd werd naar het oude overzetbootje dat ter hoogte van het domein dienst deed: Barca Velha oftewel oud veerpont.
Barca Velha groeide effectief uit tot de icoonwijn die Fernando voor ogen had, maar hij verwierf niet de wereldwijde bekendheid zoals bijvoorbeeld Vega Sicilia in Spanje omdat de productie heel beperkt bleef en bijna uitsluitend op de interne markt werd verkocht.
Toen Francisco Javier de Olazabal, de 4de generatie nazaat van Dona Antonia, in de jaren 1970 directeur werd bij Ferreira, begon hij geleidelijk alle aandelen van Vale Meão binnen de familie op te kopen. Vanaf 1994 werd hij volwaardig eigenaar en zo bleef dit bijzondere domein in handen van de familie toen eind jaren 1990 Ferreira werd verkocht aan het grote Sogrape. Die moesten daardoor wel op zoek naar een nieuwe wijngaard voor hun Barca Velha. Daarvoor wordt vandaag beroep gedaan op de druiven van Quinta da Leda, enkele kilometers verderop in de Douro.
Tot 1998 zou de familie Olazabal nog druiven blijven leveren voor Barca Velha, maar vanaf 2000 bleef de oogst integraal op het domein voor de productie van de eerste Quinta do Vale Meão onder eigen label. De ambitie kon alleen maar heel groot zijn. De toon was immers gezet door Barca Velha. Een nieuwe wijn, afkomstig van dezelfde beroemde wijngaarden, mocht niet onderdoen.
Francisco ‘Xito’ Olazabal nam vanaf dan geleidelijk de rol van zijn vader over. Hij verfijnde in de daaropvolgende jaren zijn wijn enorm, om uiteindelijk vandaag internationaal erkend te worden als één van de grootste rode wijnen van Portugal. Quinta do Vale Meão is een blend van in hoofdzaak Touriga Nacional, aangevuld met Touriga Franca, Tinta Barroca en Tinta Roriz. De wijn rijpt op houten vaten van Franse eik waarvan elk jaar 80% vernieuwd wordt. Het is een krachtige wijn, maar wel één die altijd het evenwicht bewaart.
Naast de topcuvée wordt met Meandro ook een toegankelijker variant geproduceerd die omwille van een beperkter concentratie in oudere vaten rijpt. Hoewel deze wijn bedoeld is om jonger te drinken, rijpt hij ook fantastisch op fles.